Có thể ví khớp vai như quả trứng đặt trong cái đĩa có thể bị lọt ra ngoài bất kỳ khi nào. Hệ thống sụn viền và bao khớp, dây chằng sẽ biến cái đĩa thành cái chén để giữ quả trứng trong cái chén. Trong sinh hoạt hằng ngày cũng như chơi thể thao, khớp vai là khớp dễ bị trặc nhất trong cơ thể.

Một khi bị trặc khớp vai lần đầu, các sụn viền, dây chằng bao khớp bị tổn thương giống như miệng chén đã vỡ. Sau khi được bất động và cho tập vận động trở lại, rất tiếc là “miệng chén” không được gắn lại như cũ, nhất là những người trặc khớp vai ở độ tuổi dưới 18. Mặt khác, ở những người trên 40 tuổi nếu trặc khớp vai thì có đến 50% bị rách gân chóp xoay là nguyên nhân gây đau và hạn chế vận động vai.

Trật khớp vai nhiều lần

Một khi miệng chén không được gắn lại đúng vị trí thì việc quả trứng lăn ra ngoài cái chén là chuyện dễ hiểu, và đó là lý do bệnh nhân bị trặc đến 11 lần khớp vai (xem bài “Tai nạn khi rèn thể lực” trên Tuổi Trẻ ngày 7-11). Vậy nếu cứ trặc khớp vai nhiều lần thì có ảnh hưởng gì không? Ảnh hưởng thứ nhất là bệnh nhân không thể chơi các môn thể thao sử dụng tay vung quá đầu như tennis, cầu lông, ném đĩa, ném lao cũng như khó làm các việc với tư thế tay quá đầu và xoay ngoài… Ảnh hưởng thứ hai là sụn viền và bao khớp sẽ bị hư hại lần sau nhiều hơn lần trước, mặt sụn khớp vai bị hư gây thoái hóa khớp gây đau.

Vấn đề còn lại là bác sĩ tư vấn như thế nào cho bệnh nhân. Nắn trặc khớp vai rồi cho về thì quá đơn giản. Việc để bệnh nhân bị trặc khớp vai quá nhiều lần là lỗi của hệ thống y tế. Những bệnh nhân bị trặc khớp vai tái hồi nên được khám và tư vấn kỹ để xem xét việc phục hồi miệng chén bằng phẫu thuật. Phẫu thuật mổ mở, gắn lại miệng chén hay thế miệng chén khác bằng mảnh xương ghép đã được thực hiện từ rất lâu trên thế giới cũng như ở Việt Nam, ở các khoa chấn thương chỉnh hình hay cơ xương khớp tại các bệnh viện (BV) lớn.

Gần đây, phẫu thuật nội soi điều trị trặc khớp vai tái hồi đã đem lại kết quả rất tốt với tỉ lệ trặc lại nhỏ hơn 10% theo các báo cáo trong nước. Ở miền Bắc, phẫu thuật này đã được thực hiện tại BV 108, BV 19-8. Ở miền Nam, BV Chấn thương chỉnh hình TP.HCM, BV Đại học Y dược TP.HCM cơ sở 1 là những nơi đã thực hiện phẫu thuật này với kết quả khá tốt. Đây là phẫu thuật ít xâm lấn, chỉ cần ba lỗ nhỏ trên vai các bác sĩ sẽ soi vào trong khớp vai và sửa chữa các tổn thương. Nhược điểm của phương pháp này là giá thành hơi cao. Tuy nhiên vì tính ít xâm lấn nên có nhiều bác sĩ ủng hộ việc dùng nội soi thám sát và sửa chữa các tổn thương trong trặc khớp vai.